سندپژوه و نویسنده: محمدباقر مشکاتی
زیارت عتبات عالیات در سنت شیعی، علاوه بر سفر مذهبی و زیارتی، امتداد پیوند تمدنی و مذهبی شیعیان با مرکزیت معنوی اهلبیت(علیهمالسلام) در نجف، کربلا، کاظمین و سامراست. این پیوند عمیق فرهنگی در طول تاریخ شیعه فراز و نشیب هایی را تجربه کرده است. در دوره پهلوی اول، این پیوند در بستر سیاستهای کنترلی و تجددگرایانه حکومت، با تنگناهایی جدی روبهرو شد؛ بهگونهای که در برخی مکاتبات برجامانده از عتبات، از کاهش محسوس زائران ایرانی و خلوتشدن مشاهد مقدسه عراق سخن رفته است. این محدودیت های زیارتی البته پدیدهای منفرد نبود؛ بلکه آغازگرِ زنجیرهای از سیاستهای دینزدایانه رضاخان محسوب میشد که چند سال بعد، همزمان با سایر اقدامات ضدفرهنگی و هنجارشکنانه همچون کشف حجاب اجباری، به ممنوعیتِ مطلقِ اقامه عزاداری سیدالشهدا(علیه السلام) و سرکوب شعائر مذهبی در ایران اسلامی انجامید. سندی که در این یادداشت محور تحلیل قرار میگیرد، نامهای ارزشمند از آقا شیخ عبدالمجید حمزه کفشدار کاظمین به جناب آقای محمدباقر متولیباشی، تولیت وقت آستان مقدس حضرت فاطمه معصومه(سلاماللهعلیها)، به تاریخ ۹ اسفند ۱۳۰۹ است؛ مکاتبهای که نویسنده آن با لحنی صمیمی و در عین حال رسمی، از احوال عتبات گزارش داده و بهصراحت مینویسد: «به واسطه سختگیری دولت علیه ایران زوار ایرانی هم کمتر به عتبات عالیات مشرف میشوند و به این علت این مشاهد مقدسه خالی از ازدحام و خلوت میباشد». این فراز، شاهدی سندی بر وضعیت زیارت در روزگار فشار اداری و سیاسی پهلوی اول است.
متن کامل این نوشته در ادامه قابل مطالعه و دانلود می باشد:
